b i s i k l e t l e: [bisikletle]Türkiye: Göbeklitepe, Tarihin Sıfır Noktası (İstanbul-Tarsus)

28 Nisan 2022

[bisikletle]Türkiye: Göbeklitepe, Tarihin Sıfır Noktası (İstanbul-Tarsus)

İnsanlık tarihi adına şimdiye kadar ki tüm bilgileri tekrar gözden geçirmemize neden olan dünyanın ilk tapınağı Göbeklitepe, günümüzden 12 bin yıl önce yapılmış. Şaşırtıcı yapısıyla bu tapınağı tasarlayan ve kuranların kim oldukları halen bilinmiyor. Taş devrinden kalma bu kutsal alandaki T biçimli anıtsal dikilitaşların insan betimlemeleri olduğu düşünülüyor.

Yapılış yılından yaklaşık iki bin yıl sonra onlarca ton toprak ile tamamıyla gömüldüğü bilinen, UNESCO Dünya Mirası kabul edilen Göbeklitepe’nin niye gömüldüğünün yanıtı da bilinmeyen sorular arasında yer alıyor.

Göbeklitepe sadece tarih öncesini değil, güncel sırları da gizliyor. Nasıl keşfedildiğine dair söylentilerden, kazı başkanının ölümünden sonra yeniden görevlendirmelere kadar, iç yüzü kamuoyuna yansı(ya)mayan ilginç söylentilerle dolu…

İşte tüm bu sırların izlerini süren kültürel bir yolculuk; Göbeklitepe, Tarihin Sıfır Noktası.

26 Nisan 2022, Salı / İstanbul - (otobüs) Tarsus (1. gün)

Tura Tarsus’dan başlayacağımdan dolayı oraya kadar bisikleti otobüsle taşıyorum. Kamil Koç şirketiyle Dudullu’dan sabah 10’da hareket ettik. Garip bir otobüstü, sorunlu. Sağ bagaj kapakları açılmıyor, soldan yüklüyorlardı. Bu da bisikleti zor duruma soktu. Yolda inen-binenlerin eşyaları hep tek taraftan alınıp verildi. Koltuk numaraları yolcuları şaşırttı, hangisi doğru / hangisi yanlış anlaşılamadı. Muavin de pek hakim değildi duruma. Daha 25 gündür işteyim diyordu. Yol boyunca iki kere çay ikramı oldu. İki Eti Tutku kaptım bu ikramlarda : )) Gazozlu içeceği almadım. Meyve suyu da vermediler/vermiyorlar. Kaç defa yazdım, doğru dürüst bir içecek ikram edin diye. Ne gezer?

Bir saat gecikmeyle varıyoruz Tarsus Otogarına, gece yarısına doğru. 13 saat sürdü yolculuk. Gebze’de yarım saat bekledik. Aksaray’da da bir yerde nedenini bilemediğim bir bekleme daha oldu, en az 15-20 dakika. Ankara sonrası hava ısındı. Oraya kadar pusluydu. Yolda molalarda iki çorba (yayla/17- ve domates/20-) içtim. Çok kazık oldu her şey. Mola yerleri de ayrı bir kazık zaten! Tarsus Otogarından bisikletle otele gelmek zorlamadı. Ancak ayakkabı ve giysiler bisikletlik olmayınca binmek tuhafıma gidiyor. Kendimi acemi gibi hissediyorum.

Kalacağım Uygulama Oteli bisiklet konusunda son dakikada yola geldi. Kapı önünde tutmak istediler. Kafayı mı yediniz, bu motor mu? Kalmayacaktım, gece yarısı olmasına rağmen Öğretmenevi’ni aradım, ancak tek gecelik yerleri vardı. Bense iki gece kalacağım Tarsus’ta. Burası da 180 lira olan fiyatını 23 Nisanda 220’ye çıkarmış, O.K. şeklinde. Uçuyoruz, kıskanmakta haklılar : ((

Oda No 212. Caddeye bakıyor, sabahleyin trafik gürültüsü olacaktır. Artık katlanacağız. Açıl-saçıl-yayıl durumları, bir duş alıp yatağa uzanıyor ve Tarsus’un tarihini ve görülecek yerleri okuyor, haritada işaretliyorum.

İlkin Tarsus adı nereden geliyor. Şöyle anlatılmış: 8000 yıllık geçmiş tarihiyle birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Tarsus, kuruluşundan itibaren adı ve yeri hemen hemen hiç değişikliğe uğramadan günümüze kadar ulaşan Anadolu’nun en eski kentlerinden biridir.

İsmi ve kuruluşu hakkında sözlü veya yazılı kaynaklarda çeşitli bilgiler vardır. Bu anlatımların çoğu tarihsel bir gerçek olmamakla birlikte bir kısmı efsane olarak kabul edilmekte ve bu durum bizi mitolojiye kadar götürmektedir. Antik çağlarda, Tarsus Çayı'na Kilikya'nın yerli halkı Kydnos adını vermiştir. Kydnos mitolojide nehir tanrısına verilen isimdir. Azra Erhat'ın Mitoloji Sözlüğü kitabında Kydnos şöyle anlatılmaktadır: "Kydnos; Kilikya'da bugün Tarsus Çayı diye anılan ırmağın tanrısı. Ana tarafından Lapetos'un torunu sayılır. Kydnos'un Parthenios adlı bir oğlu varmış. Kydnos Irmağı'nın denize döküldüğü yerde bir şehir kurup ona Parthenia adını vermişler.”

Tarihçilerin kayıtlarına, araştırma sonuçlarına ve Eski Yunan mitolojisinin başka bir anlatımına göre, Tarsus adını mitolojide geçen Pegasus (kanatlı uçan at) veya Bellerofontes’ten almıştır. Pegasus veya Bellerofontes Kilikya Ovası'nda yolunu şaşırmış ve bugün Tarsus'un bulunduğu yerde ayağı sakatlanmış. Pegasus yaşadığı bu sıkıntıdan dolayı uzun süre Tarsus’ta yaşamış ve Pegasus’un hayatı garip bir şekilde bu şehirde son bulmuş. Tarsus’un bulunduğu yerde ayağı sakatlanmış olduğundan kente Latince ayak tabanı anlamına gelen Tarsos adı verilmiş ve bu isim günümüzde Tarsus olarak anlam kazanmıştır.

Başka bir mitolojik efsaneye göre, bu kentin kurucusu Perseus'dur. Mitolojinin kahramanlarından biri olan Perseus, Hitit döneminde Andrasos olarak bilinen bir köyün yerinde Tarsus kentini kurmuştur. Efsaneye göre Perseus’un, rüyasında attan inerken ayak tabanını kaybettiği yere, Tarsus şehrini yaptırmış olduğu anlatılmaktadır. Tarsus adı insan anatomisinde de kendine yer bulmuştur. Bir kent adı olarak Tarsus, mitolojide geçen ayak tabanı ile insan anatomisinde geçen ayak tabanı veya ayak tarak kemiklerini oluşturan Tarsus kelimesi ile aynıdır. Tarsus adı mitolojide, insan anatomisinde ve bir kent adı olarak tarihte başka bir örneği olmayacak şekilde yerini almıştır.

Diğer bir efsaneye göre Tarsus, Tarım Tanrıçası Demeter'in oğlu Triptolemos tarafından kurulmuştur. Antik Çağ'da Tarsus önemli bir tarım merkezi olup, bu özelliği antik Tarsus sikkelerinde betimlenmiştir. Başka bir efsaneye göre tufandan sonra suların çekilmesi ile kurulan bu şehre Tersein (kurutmak) adı verilmiş. Tufandan sonra sular çekilince ilk önce burası kurumuştur. Bu şehir bugünkü Tarsus'tur.

Altınrota

Yani bir hayli mitolojik hikayeleri var ama Tarsus şehrinin ne zaman ve kimler tarafından kurulduğunu da yarın öğrenelim mi? Geç oldu, uyumak istiyorum.

- Tarsus Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi Uygulama Oteli 0324-6142332

- Tarsus ÖE 0324 6132610